2026 yılına adım attığımız ve yeni bir 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’ne yaklaştığımız bu günlerde, kadın hakları mücadelesi ve istihdamı sadece yasal bir kazanım süreci olmaktan çıkıp, küresel bir yapısal dönüşümün merkezine yerleşmiş durumda. Modern toplumda kadının yeri artık sadece "var olma" çabasından ziyade, iş dünyasına "yön verme" gücüyle tanımlanmakta.

Nitekim, AGS Global olarak C Level 135 erkek ve kadın yöneticinin katılımıyla gerçekleştirdiğimiz “Kadın İstihdamında Türkiye’nin Fotoğrafı” araştırması, iş dünyası temsilcilerinin %91,6'sı da kadınların istihdama daha fazla katılması gerektiği konusunda hemfikir. Ancak bu parlak ve kapsayıcı söylemlerin ardında sarsıcı bir "zaman paradoksu" ve büyük bir illüzyon gizli.

Dünya Ekonomik Forumu 2025 raporu, mevcut ilerleme hızıyla tam cinsiyet eşitliğine ulaşmak için dünyanın hala 123 yıl beklemesi gerektiğini ortaya koyarak bizlere yüzyılın en büyük illüzyonunu hatırlatıyor. Yine kadınlar, küresel çapta yükseköğrenim seviyelerinde erkekleri geride bırakmış olmalarına rağmen, üst düzey yöneticilerin yalnızca %29,5'ini oluşturuyor. Üstelik, tepe yönetimdeki kadın temsil oranı 2022'den bu yana ciddi bir yavaşlama eğilimine girmiş durumda.

Bir başka rapor ise şirketlerin her altısından birinin Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık ve esnek çalışma programlarına ayırdığı bütçeleri kıstığını ortaya koyuyor. Kadınlar, aynı evin içinde online çalışırken bile ev içi "ücretsiz emek" için erkeklerden tam 2,5 kat daha fazla zaman harcarken, iş dünyasında kadınların %22'sinin tükenmişlik sınırında dolaşıyor. Destek mekanizmalarından yoksun bırakılan ve sponsor bulamayan kadınlar için kariyer yolculuğu, adil bir yarıştan ziyade engellerle dolu bir tükenmişlik sınavına dönüşüyor.

Şirketler her 8 Mart öncesinde ardı ardına aksiyonlar alıp "pembe yaka dostu" ekosistemler inşa ettiklerini iddia etseler de, birçoğunun yaklaşımı maalesef "pink-washing" (pembeye boyama) sınırlarının ötesine geçemiyor.

İş Dünyasının "Kırık Basamağı": Ücret Eşitsizliği ve Cam Tavanlar

Küresel iş dünyasında olduğu gibi Türkiye’de de kadınların profesyonel yolculukları "kırık basamak" sendromuyla daha en baştan sekteye uğruyor. İş dünyası temsilcilerinin kendi cinsiyet eşitliği karnelerine verdikleri notlar bu acı gerçeği doğruluyor. Liderlerin yalnızca %13,3'ü şirketlerinin cinsiyet eşitliği performansını "iyi" olarak nitelendirirken, bu oran kadın yöneticiler arasında büyük bir hayal kırıklığıyla %63,7 oranında olumsuz bir tabloya dönüşüyor.

Kadınların perspektifinden bakıldığında, kariyer yolculuğundaki en büyük bariyerlerin başında %54,6 ile ücret eşitsizliği ve %40,9 ile şirket içi yükselme engelleri geliyor. Erkekler ise kadınların yaşadığı en büyük sorunun kreş gibi haklara erişim (%36,4) olduğunu düşünerek, bakım yükünü hala kadının "doğal" bir problemi olarak algılamaya devam ediyor. Şirketini "kadın çalışan dostu" olarak nitelendiren erkeklerin oranı %81,8 iken bu oranın kadınlarda %45,5'e çakılması, cam tavanların ve algısal uçurumların ne kadar derin olduğunu kanıtlıyor.

Zihinsel Yük ve Görünmez Engeller: Şirketlerde Alarm Sistemi Yok

Teknolojinin sunduğu online ve hibrit çalışma modelleri, modern kadının profesyonel ve kişisel yaşamı arasında kurmaya çalıştığı dengede devrimsel bir özgürlük alanı gibi görünse de; ataerkil kodların direnç gösterdiği yapılarda bu durum yeni bir "zihinsel yük" yaratıyor. Kadınlar, ev içi ücretsiz emek ile küresel projeleri aynı anda sırtlanırken, kurumsal yapıların bu çok yönlü eforu koruyacak güvenlik ağlarından yoksun olduğu görülüyor.

Yeniden araştırmamıza dönersek, şirketlerin %42,2'sinde kadın çalışanlara yönelik ayrımcılığı önleyecek hiçbir "alarm sisteminin" bulunmadığını, her iki şirketten birinde (%51,1) ise pembe yakaya yönelik en ufak bir sosyal sorumluluk projesi bile olmadığını yüzümüze vuruyor. Hal böyleyken, erkeklerin çalıştıkları şirketi bir başka erkeğe tavsiye etme skoru 10 üzerinden 8,55 iken, kadınlarda bu skorun 6,91’e gerilemesi, kadınların tükenmişlik sınırında ayakta kalma mücadelesinin en net özetidir.

Tutumdan Davranışa Dönüşüm İhtiyacı

Araştırmalar da kanıtlıyor ki, “pembe yaka” hala bir illüzyon. Makro düzeydeki bu "pembe yaka" illüzyonunun kırılması ve gerçek bir ekosistemin inşası için sorunun temelindeki şeffaflık ve eylem eksikliğine odaklanmak gerekiyor.

AGS Global Araştırma ekibinden araştırmacı ve proje lideri Meltem Toktaş’ın değerlendirmesi ise şöyle:

"Şirketlerin pembe yaka dostu bir tutuma sahip olmakla birlikte, tutum ile davranış arasında henüz anlamlı bir boşluk olduğunu görüyoruz. Kadın istihdamının önemine vurgu yapılması takdire şayan olsa da, kadın çalışanların ücret eşitsizliği ve kariyer basamaklarında yükselme engelleri hala devam ediyor. Pembe yaka dostu yaklaşım, sadece 8 Mart’ta değil, yılın her günü kadınların haklarını korumayı gerektiriyor. Şirketlerin pembe yaka dostu politikalarını daha şeffaf ve hesap verebilir hale getirmesi, ayrımcılığa karşı sıfır tolerans politikası izlemesi elzem. Aksi takdirde, adil şirketler inşa etme hedefi ulaşılmaz kalacaktır."

Toktaş, "Araştırmamızın en çarpıcı çıktısı, iş dünyasındaki algı ile kadınların deneyimlediği gerçeklik arasındaki derin uçurum. Erkeklerin %80'den fazlası şirketlerini kadın dostu sanırken, kadınların yarıdan fazlasının bunu reddetmesi ve işyerinde ayrımcılığa karşı bir 'alarm sisteminin' dahi kurulamamış olması, sorunun yapısal boyutunu kanıtlıyor. Veriler bize gösteriyor ki; kadın istihdamını sadece 'farklı bakış açısı getirir' diyerek niceliksel bir metrik olarak görmek yeterli değildir. Asıl mesele, kadının omuzlarındaki zihinsel yükü hafifletecek, eşit işe eşit ücreti garanti altına alacak ve 'pink-washing' tuzağına düşmeden gerçek bir kültürel dönüşümü başlatacak mekanizmaları inşa edebilmektir." diyerek sözlerini tamamladı.

 

RAPORUN TAMAMINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ..

 

Araştırmanın Basın Yansımaları İçin:

📌 Bloomberg HT: https://www.youtube.com/watch?v=85-X8bKlqiI

📌 ST Endüstri Radyo: https://soundcloud.com/stendustriradyo/8bf74fb5-520a-4344-8e3a-87b87156fbd1

📌 Hürriyet.com.tr: https://www.hurriyet.com.tr/ik/is-dunyasinin-esitlik-karnesi-iyi-degil-42709860

📌 Gazete Oksijen: https://gazeteoksijen.com/turkiye/kadin-istihdaminda-turkiyenin-fotografi-cekildi-236147

 

AGSSocial: Sosyo-Ekonomik Araştırmalar ile paydaşlarımız için en net, gerçek ve güvenilir verileri, güçlü içgörüler eşliğinde sunuyor, hızla dönüşen toplumsal beklenti ve taleplere kulak vermenizi sağlıyoruz.